ሁለት ሳምንቶች ከእገታ ማስጠንቀቂያው በኋላ

‎ሁለት ሳምንቶች በደብረብርሃን ከእገታ ማስጠንቀቂያው በኋላ
‎(ለአስተያየት የቀረበ ጅምር ጽሑፍ)
‎መዘምር ግርማ
‎ደብረብርሃን
‎
‎ሚያዝያ 26፣ 2018 ዓ.ም. ምሽት የጽሑፍ ማስጠንቀቂያ ደረሰኝ። ከፖለቲካ ጋር ለማነካካት የሞከረ ይመስላል። በሁለት ቀናት ውስጥ ዋጋዬን እንደሚሰጡኝም የሚገልጽ ዛቻ ነበረበት።
‎በማግስቱ ጠዋት ተዛማጅ ማስጠንቀቂያ በስልክ ከሌላ ቁጥር ደረሰኝ። ከከተማ ዉጪ እንድገኝ የሚያሳስብ ነበር። ግለሰቡ ስሜ የሚለውና በቴሌግራም አካውንቱ የጻፈውን ለማጣጣም ሞክሯል።
‎ሁኔታው አሳሳቢና አስደንጋጭ ነበር። ሁልጊዜም እንደማደርገው ግን ደብረብርሃንን ትቼ የትም ላለመሄድ ወሰንኩ። ባለፉት አስር ዓመታት በነበሩት ቀውሶች እዚሁ ነኝ። የፖለቲካ ቀውስ በዜጎች ላይ ብዙ ችግሮችን እንደሙጋብዝ አውቃለሁ። ከአስተዳደግም ቢሆን በ1983 በነበረው የመንግሥት ለውጥ ወቅት አጋጣሚውን በመጠቀም ንፁሃን እንደተጎዱ ስሰማ አድጌያለሁ። ከንባቤም እንዲሁ። በዓለም ታሪክ፣ በአፍሪካ፣ በአገራችን ሁሉ የደርግ ጊዜውን ጨምሮ ዜጎች የጥቃት ሰለባ ነበሩ። ወደቅርቡ ስመለስ በቀጣዩ ቀን የባንክ አካውንት በሌላ ቁጥር ተልኮ በዚያ አካውንት እንዳስገባ ተጠየቅሁ። ከቀደሙት ቀናት ጥሪዎች ጋር ይያያዝ አይያያዝ እርግጠኛ አይደለሁም። የሙስሊም ሴት ስም ነበር። ወደ ባንኩ የጥሪ ማዕከል ስደውል ለፖሊስ ሪፖርት እንዳደርግ መከሩኝ።
‎ስልኮቹን ለወዳጅ ዘመድ በትኜ ሳጣራ የተፈለኩት ለፖለቲካ ዓላማ ላይሆን እንደሚችል ስለተረዳሁ የመፍትሔ እርምጃዎችን ቀየስኩ። አንዱ ጉዳዩን ወደ ማህበራዊ ሚዲያ ማውጣት ነበር። የጠየቅኋቸው ጋዜጠኞችም አሉ። ያወያየኋቸው ጓደኞችም እንዲሁ።
‎በቀጣዩ ቀን ለፖሊስ ሪፖርት አደረግሁ።
‎ይህ ማስጠንቀቂያ ከየት አቅጣጫ ሊመጣ እንደቻለ አልተረዳሁም።
‎በግል ፀብ፣ ለማስጨነቅ በማሰብ ወዘተ ተደውሎልኝ ሊሆን ይችላል። በአንዳንድ የበጎ አድራጎትና የንባብ ሥራዎች ላይ ስሰማራ ገንዘብ የተረፈኝ የሚመስለው ሰው ይኖራል።
‎ከክስተቱ ጥቂት ቀናት በፊት የጽሑፍ አርትዖት ካላደረክልኝ ብሎ መጥፎ የጽሑፍ መልዕክት ከላከልኝ ወጣት ዉጪ በቅርቡ ምንም አላስታውስም።
‎ዜጎች ይህን የመሰለ ችግር ሲገጥማቸው በሚመለከተው አካል በኩል መደረግ ያለበት እገዛ ይኖራል ብዬ እገምታለሁ። ተመሳሳይ ዛቻና ማስጠንቀቂያ የደረሳቸው እንዳሉ ከጓደኞቸም ሆነ ወዳጅ ዘመዶቼ ተረድቻለሁ።
‎አንድ ሰው በፌስቡክ ያገኙትን ልጥፌን በደብረብርሃን ዩኒቨርስቲ ታሌግራም ቡድን ሲለጥፉት ጠያቂዬ ብዙ ሆነ።
‎ችግሩ የሚያሳስብ መሆኑ ይታወቃል። ይህ ብቻ ሳይሆን አኗኗራችንን፣ አዋዋላችንን ወዘተ እንድናስተካክል የሚያስገድድና የሚያሳስብ ሁኔታ ይኖር ይሆናል።
‎የምኖርበት ቦታም ሆነ አገራችን ለደህንነት አስጊ እንደሆነ እረዳለሁ። ይሁን እንጂ ወደ ሌላ ቦታ ልቀይር የምችል አይመስለኝም።
‎"አዲስ አበባ እኔ ቤት ና"፤ "ናይሮቢ ብትመጣ መሳፈሪያ እንጂ የማረፊያ ቤት ሃሳብ አይግባህ" ያላችሁኝን ወዳጆቼን አመሰግናለሁ። "ለማንበብና መጻፍ ስራ እንድትመጣ ተመካክረን እንነግርሃለን" ያሉኝ የአንድ ፋውንዴሽን ሰዎችም አሉ። ከተስማሙ ይጠሩኝ ይሆናል። ቢሳካ በክረምት እረፍቴ ለአንድ ወይም ሁለት ሳምንት ካልሆነ በቀር ከዚህ ለረዘመ ጊዜ የምሄድ አይመስለኝም።
‎ማስጠንቀቂያው ሌሎችም ኪሳራዎችን አምጥቶብኛል። ጽሑፉ ሲያልቅ እመለስበታለሁ። በገንዘብ ረገድ የመንግስት ሰራተኛ መሆኔ ይታወቃል። ከመጽሐፍ ሕትመትና ከጽሑፍ ሥራ ያገኘሁትንም ገንዘብ ለራስ አበበ አረጋይ ቤተመጻሕፍት ማደራጃ አውያለሁ። በአሁኑ ሰዓት ቤተመጻሕፍቱ አድራሻ መቀየሩን ከአንድ ዓመት ተኩል በፊት ገልጫለሁ። ቤትም መኪናም የለኝም። አልፈልግምም። የቅርብ ሰዎቼና ባልደረቦቼ ይህን ሁሉ ያውቃሉ። "ሌባ እናት ልጇን አታምንም" የሚለኝ ወዳጄ የለኝምም ሆነ አልሰርቅም ብትል አያምኑህም ይለኛል። "የገንዘብን ከንቱነት የሰበከ" የሚል ማዕረግም ጨምሮልኛል።
‎ሁለት ወዳጆቼ በኤክስ መድረክ በጉዳዩ ላይ ለጻፍኩት የሰጡኝና የተመላለሱት የሁኔታውን አሳሳቢነት ያሳያል።
‎"ከዚያ ውጣ።" ብለው ጻፉ።
‎"የት ይሂድ?" ብለው መለሱላቸው። እኔም መሄጃ እንደሌለኝ ጨመርኩበት።
‎ምን ተፈልጎ ወደኔ እንደተመጣ አላውቅም።
‎እስኪ አስተያየት ስጡበት። ምን ይጨመር?
‎አንድ የሕግ ባለሙያ ወዳጄን አማክሬ የጻፍኩት ነው። ሌሎችን ለማስተማርና ለጥንቃቄ ይሆናል ጻፈው ብሎኝ ነው።
‎አመሰግናለሁ።

‎

‎

‎

የተገለጠላችሁ መቼ ነበር?

አንድ ክህሎት ወይም ትምህርት ሲገባችሁ የተለየ ስሜት አለው። አንድ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት አብሮኝ የተማረ ጓደኛዬ እንግሊዝኛ አራተኛ ክፍል ሆኖ እንደገባው ነግሮኝ ነበር። ገባኝ የሚለውም ልክ እንደ አማርኛ መነጋገሪያ መሆኑ ስለገባኝ መነጋገር ጀመርኩ አለ። በትምህርት ቤታችንም ብቸኛው እንግሊዝኛ ተናጋሪ ተማሪ ነበር ለማለት እደፍራለሁ። አስራአንደኛ ክፍል ሆኖ ደግሞ ኢኮኖሚክስ አንድ ምሽት እንደተገለጠለት ነግሮኛል። የተገለጠለትም ሌሊቱን መጽሐፉን በማንበብ ነው። መምህር ጓደኛዬ የተፈጥሮ ሳይንስ ትምህርቶችን ከአካባቢው ካሉ ሁነቶችና የፋብሪካ ምርቶች አንፃር በማገናዘብ እንደተረዳቸው አውግቶልኛል። ሌላው መምህር ደግሞ ሥነጽሑፍ የገባው በመጀመሪያ ልቦለዶችን እንደ እውነተኛ ታሪክ አንብቦ ለጓደኞቹ በመተረክ እንደነበር ነግሮኛል። ስምንተኛ ክፍል ሲደርስ አብዛኞቹን ታዋቂ የአማርኛ ድርሰቶች አንብቧል። 

እናንተም አንድ ነገር የገባችሁን ጊዜ አስታውሱ። ይህን ያህል ውስብስብ አንደለም። ቴኒስን ለመቻል ዓይንህን ከኳሷ ላይ ሳትነቅል ተጫወት እንደተባለው ነው። ከአንድ ፊልም እንዳየሁት። ባያያዝኩት የልጆች መጽሐፍ የሽፋን ገጽ የሚታየውም ልጅ ተቀራራቢ ታሪክ አለው። ለመጀመሪያ ጊዜ ማንበብ ችሎ ወደ ቤት ይመለሳል።  ማንበብ መቻሉን ለቤተሰቦቹ ለማሳየት ሲሞክር ስራ ይዘዋል። ስለሆነም ለራሱ ማንበብ ጀመረ። ለመጀመሪያ ጊዜ ሳይጮህ ማንበብ የቻለው ሰው ከሺዎች ዓመታት በፊት በአንድ ቦታ መሆኑን ከአንድ መጽሐፍ አንብቤያለሁ። የመጀመሪያው መገለጥ ነው። ድምፁን ለሰው ባያሰማም በጉሮሮው በውስጡ እያነበበ ነበር። በጉሮሮ ወይም በድምፅ ማውጫ ክሮች (vocal cords) ምንም ድምፅ ሳያሰሙ በፍጥነት ማንበብን በርካቶች ለመጀመሪያ ጊዜ አግኝተነዋል ቢሉም ከመጀመሪያዎቹ አንዷ ኤቨሊን ውድ ነች። እኔም ያገኘሁት ወይም በፍፁም ፀጥታ ማንበብ የቻልኩ ጊዜ እንደ ትልቅ ግኝት ነበር ያየሁት። በእውነትም ነው። ዕድሜ ዘመናችንን ስናነብ የኖርን ሰዎች ምን አዲስ ነገር ልታስተምረን ነው ለሚሉ ምላሼ ትናንት ያጋራሁት ፕሮፌሰሮች ማንበብ እየተማሩ መሆኑን የሚያሳየው ዜና ነው። ልክ እንደ ተች ታይፒንግ ሁሉም ሊለማመደው የሚችለው ክህሎት ነው። በመጀመሪያዎቹ ጥቂት የአንደኛ ደረጃ ትምህርት ዓመታት ከምንማረው ሌላ ይህ ነው የሚባልና ተጨባጭ ልዩነት የሚያመጣ የንባብ ትምህርት እንዳልተማርን ጥናቶች ያሳያሉ። ታዲያ እንደዚህ ከሆነ ለምን በሰፊው በሥርዓተትምህርቱ ውስጥ አልተካተተም የሚልም አይጠፋም። በዚህ ጉዳይ ላይ ጆርጅ ስታንክሊፍ ጽፏል። እናንተን የፍጥነት ወይም የፀጥታ ንባብ ካስተማሯችሁ ከምታመጡት አዲስ ፍጥነት እኩል ሄደው ማስተማር አይችሉም የሚለውን ጨምሮ ሃሳቦችን ሰንዝሯል። በጉዳዩ ላይ በርካታ መጻሕፍት አሉ። ድረገፆችም ሆኑ መተግበሪያዎች አሉ። የሥልጠና መርሐግብሮችም እንዲሁ። እኛም አገር መተዋወቅ ይኖርበታል በማለት በአካባቢዬ ባሉ ትምህርት ቤቶችና አብያተመጻሕፍት ሥልጠናውን እየሰጠሁ ነው። በተገኘው አጋጣሚ ሁሉ ይህን መንገድ ለሌሎች ለማሳየት በመጣር ላይ ነኝ። ኑ! በፍጥነትና በፍፁም ፀጥታ እናንብብ። በዚህ የቴሌግራም ቡድን እንገናኝ።

https://t.me/+YzM4zraPzGcyYTM0

From my diary

 “Are all of these professors?”

“You’re not really busy. You do nothing!”

These two statements were made by two American volunteers who were working in North Shewa. I came across them today while reviewing a file from 2015.

The first volunteer was surprised to see many lecturers sitting in the sun at a café housed in a tent. One day she also commented, “This looks like a boys’ club” after noticing that there were no female teachers in the staff lounge. The second comment was made by another volunteer who observed how we spent our days idly.  It seems like the same situation is occurring today. If universities are as such imagine what is going on elsewhere in other industries. 

One of them used to constantly correct my English, but I stubbornly refused to stop using inappropriate words and grammar. I even tried to provide evidence from books I had read. One day she insisted I should say ‘storage room’ instead of ‘store,’ but I disagreed. She pointed to the books on my table and said, “Just because it’s published, doesn’t mean all this shit on this table is correct.”

 

ሰቆጣ

 

የሰቆጣ ሰዎች በድርቅ ምክንያት በ2008 ዓ.ም. ተፈናቅለው ደብረብርሃን እንደመጡ አንዷ ተፈናቃይ የነገሩኝን ከቆየ ማስታወሻዬ አገኘሁት፡፡

‹‹ክረምት ሲመጣ ተበዳድረን ነው፡፡ ሐብታም የሆነ ችግርን ሊገፋው ይችላል፡፡ የምርጥ ዘርና የማዳበሪያ ክፈሉ ይሉናል፡፡ እኛ ግን የሚከፈል የለንም፡፡

እርዳታው ከመንግስት ይወጣል መሰል፡፡ ለእኛ ግን አይደርሰንም፡፡

እርዳታ እንደሚያስፈልግ ያወቅነው በሰኔ ነው፡፡

ከመምጣታችን በፊት ከብቶቻችንን አርደን በላን፡፡ የሚጠጣ ውሃ የለም፡፡

እዚህ መጥቼ ቁጭ ብዬ እስከ 7፡00 ድረስ አለቀስኩ፡፡ ወንድሜ ‹ምን አባሽ ያነፋርቅሻል! ሄደሽ እንሰዉ አትለምኚም እንዴ!› አለኝ፡፡ አገሬ ልሂድ ብለው ‹እንዴት አድርገሽ? 300 ብር ከየት ታመጫለሽ?› አለኝ፡፡

አገሩ አዝመራው ጥሩ ነው ስንባል ጊዜ ወደዚህ ወደ ደብረብርሃን መጣን፡፡

ብርድ ሞትን እዚህ፡፡››

አሁንም አሉ፡፡ መፍትሔ ቢፈለግላቸው ጥሩ ይመስለኛል፡፡

 

ቲፕ ውዴታ ወይስ ግዴታ?

 የቲፕ ሃሳብ የመጣው ከዉጪ አገር ይመስለኛል። ሦስት ዉጪ አገር የኖሩ ሰዎች ያወጉልኝን ወይም የጻፉትን ላጋራችሁ።

‎ሀ. አንድ ሰው ያወጉልኝ፦ አንድ ቦታ ዕቃ ገዝቼ ዋጋው 99 ሳንቲም ስለነበር 1 ሳንቲሟን ትቻት ሄድኩ። ባለ ሱቁ ጠርቶ መልስህን ውሰድ አለኝ። ተወው አልኩት። እሱም ተገረመ። ከአስተያየቱ እናንተ ጥቁሮች የማታድጉት ገንዘብን ስለማታከብሩ ነው የሚል ነገር ተረዳሁ።
‎ለ. ሌላዋ ደግሞ፦ አስተናጋጅ ሆኜ ሰርቻለሁ።  ሳስተናግድ ሂሳቡን ብቻ ከፍሎ ሊሄድ ቢሞክር ቲፔስ? እለዋለሁ። አንድ ምግብ ዋጋው አስር ዶላር ቢሆንና እኪሴ ያ ገንዘብ ብቻ ካለኝ ገብቼ አላዝም። ምክንያቱም ቲፕ የምሰጠው የለኝም።
‎ሐ. ሌላው የነቢይ መኮንን መጽሐፍ ላይ ያነበብኩት ሲሆን ደሞዝ የማይከፍሉና በቲፕ ብቻ የሚያኖሩ ሆቴሎች በአሜሪካ መኖራቸውን አንዷ አስተናጋጅ እንደነገረችው የጻፈበት ነው።
‎መ. በቲፕ ጉዳይ ላይ ተከራክረንበትም እናውቃለን። 'A Christmas Carol' የተባለውን ድርሰት ያነበብን ሰሞን ጎራ ለይተን ተከራክረናል። ጥገኝነትን ያመጣል ያልን ነበርን። ለሚሰሩ ሰዎች እገዛ ማድረግ ጥሩ ስለሆነ ይበረታታል ያልንም እንዲሁ።
‎አሁን አሁን ግን የዉጪው ባህል ጥንቅቅ ብሎ ገብቷል። ለተስተናጋጅ ብጥስጣሽ ብሮችን መመለስ ተለምዷል። እነዚያን ብሮች ባለታክሲ አይቀበላችሁም። ሌላም ቦታ አይሰሩም። አንድ ቀን ቲፕ ሰጥቶ በቀጣዩ ቀን መዝለል አይቻልም። ዓይን ያወጣ ብልጣብልጥነት ሰፍኗል። ትኩስ ነገር አዛችሁ መቶ ብር አውጥታችሁ ጠረጴዛ ላይ ስታስቀምጡት ይወስዷትና መልሱ በዚያው እንዲቀር ይፈለጋል። ይህን ጉዳይ ባለሃብቶቹ ይወቁ አይወቁ አናውቅም።
‎እናንተስ ምን ገጠማችሁ?
‎ሃሳቡን ትጋሩታላችሁ?

ዉሻና ሰው

 ‎ዉሻና ሰው

‎ከሰሞኑ በአዲስ አበባ ዉሾችን አስመልክቶ እየተካሄደ ያለ ዘመቻ መኖሩን በማህበራዊ ሚዲያ እንመለከታለን። ዉሾቻችን ተገደሉበትን ያሉ ሰዎች እያለቀሱ የለቀቋቸው ቪዲዮዎች ታይተዋል። ንፍሮም የታየበት ቦታ አለ። ይህን የዉሾችን መግደል የተቃወሙ እንዳሉ ሁሉ ያፌዙበት ወይም ያቃለሉት አሉ። ለምን ታፌዛላችሁ ብለውም የተቆጡ የዉሾች ባለቤቶችና ደጋፊዎቻቸው ቁጣቸውንና ስድባቸውን አውርደዋል።

‎በዚህ አጊጣሚ አንዳንድ ነጥቦችን እናንሳ። እንደ ህብረተሰብ የራሳችን ዉሻ የሚኖረን ጊዜ አለ። ቤት ጠባቂ ነው። በቂ ምግብ ላይሰጠው ወይም እንክብካቤ ላይደረግለት ይችላል። የሌላን ሰው ዉሻ ግን በፍርሃት እናያለን። አሳደንም በድንጋይ እንመታለን። እኔም የተለየሁ አይደለሁም። ሳሲት ሳድግ አንዲት የጋሽ ማንደፍሮ ዉሻ ነክሳኛለች። የነከሰችኝ ትምህርት ቤት ውስጥ ሙጃ ቆርጬ ላመጣ ስሞክር የሁለተኛ ክፍል ተማሪ ሆኜ ነበር። ከትምህርት ቤታችን ጎን ባለው ክሊኒክ ታከምኩ። ያከሙኝ የሐኪም ቤቱ ዘበኛ ጋሽ አድማሱ ነበሩ። ሌላ ቀን ለሥራ ዘመቻ ወደ ችግኝ ጣቢያ የትምህርት ቤቱ ተማሪዎች ስንሄድ መንገድ ላይ አንድ ዉሻ ያልፍ ነበር። በርካታ ተማሪዎች በድንጋይ መቱት። ደሙ ፈሶ ሞተ። ተዉ ያለ መምህር አልነበረም።

‎ሌላ ቀን አንድ አሜሪካዊ በአገራቸው የዉሻ ዋጋ እስከ 5,000 ዶላር እንደሚደርስ ነገሩኝ። ጉግል ሳደርግ ልክ ነው። ከእኛ አገር የበሬ ዋጋ በለጠ። የዉሻና ድመት ምግብ ከሱፐርማርኬት የሚገዛ ሲሆን በዓመት እስከ 68 ቢሊዮን ዶላር ይደርሳል። በአንድ ወቅት ያየሁት የአውስትራሊያው የዉሻና ድመት ምግብ ከወቅቱ የኢትዮጵያ በጀት ይበልጥ ነበር።

‎በአገራችንም በሠይፉ ሾው የቀረበውን ዉሻ አርቢ አይተናል። ዉድ ዉሾችን ከዉጪ ያስመጣል። ያሳድጋል። ያረባል። ይሸጣል። የዉጪ ዜጎች በአዲስ አበባ በተባለው ቡድንም ውስጥ በመኪና የተገጨ የጎዳና ዉሻ ሲኖር ጠቁሙኝ እያለ ሲጠቆም ሄዶ የሚያክምና በዚያውም ማስታወቂያ የሚሰራ ሐኪም አለ። በቅርቡ በቲክቶክ ያየናት አንዲት ባለዉሻ በቀዶ ሕክምና ወቅት ማደንዘዣ አሰጣጡን አሳስቶ ዉሻዬን ገደለብኝ ስትል ያቀረበች ሴት አይተናል። ዶክተሩም ይቅርታ ጠይቆ ቪዲዮ ለቋል። ሥራው ስለሆነ ስሙን ማደስ ስለላበት ነው። ለዉሻቸው ከልኳንዳ ስጋ የሚገዙ እንዳሉ እናውቃለን። ደብረብርሃንም አንድ ሰው ነበር። ወገኖቼ ይህ መካከለኛ ገቢ ያላቸው ሰዎች ወግ ነው። ከአንድ ዶላር በታች ዕለታዊ ገቢ አለው የሚባለው ብዙኃን ኢትዮጵያዊ በዚህ የቅንጦት ሕይወት ላይ ጥያቄ ቢያነሣ ማንም አይሰማውም። ጉዳዩ አከራካሪ ነው። ክርክሩ ከአፄ ኃይለሥላሴ ዉሻ ከሉሉ የጀመረ ነው። የወሎና የትግሬ ሕዝብ እፍኝ ጥሬ አሮበት በሜመዳው የአሞራ ሲሳይ ሆኖ ሳለ የአፄ ኃይለሥላሴ ዉሻ ሞቶ ሐውልት ተሰርቶለታል፤ ይለቀስለታል፤ በሚል የቀረበውን የኢትዮጵያ ቴሌቪዥን ዘገባ ያስታውሷል።

‎በዘመነ ኢህአዴግም ሰልፍ ተከከክሎ ሳለ ሚሚ ስብሃቱ የተገኘችበት የእንስሳት መብት ሰልፍ ይታወሳል። ሰዎች ምግብ፣ ሰብዓዊ መብት፣ መጠለያ አላገኙም በሚባልበት አገር የተነሣ ጥያቄ ስለሆነ ነው የተወዛገበነው።

‎

የትምህርት አቅጣጫ ወዴት ነው?

 የትምህርት አቅጣጫ ወዴት ነው?

ትምህርት አጉል አቅጣጫ እየሄደች ይመስላል። ለዚህ ማሳያ የተወሰኑ ክስተቶችን ላንሳ። ከሰሞኑ አንዲት መምህር እያስተማረች የነበረበት ክፍል ለፈተና ተፈልጎ እንድትወጣ ስትጠየቅ በጥያቄው ተስማምታ ስትወጣ አየኋት። አንዱ ተማሪ ዲቫይደሯን፣ ሌላኛው ፕሮጀክተሯን ይዘውላት  ይሄዳሉ። አንዳቸውም ደብተር አልያዙም። የያዙትን ለመገመት አትቸገሩም - ስማርት ስልኮችን ነው። ከሁለት ዓመታት በፊት የእንግሊዝኛ ቋንቋና ሥነጽሑፍ ተማሪዎች ነበሩን። ሳስተምር ሰሌዳውን ፎቶ ያነሱታል። በተለያዩ ጉዳዮች ላይ የሆነ ሰነድ ምናልባት የክፍለጊዜ ድልድል ሊያሳዩኝ ስልኮቻቸውን ሲከፍቱ የምናስተምራቸው መምህራን ሰሌዳው አጠገብ ቆመን ያነሱን ፎቶዎች አሉ። እኔ ማክሰኞና ሐሙስ ክፍለጊዜ ቢኖረኝ የአንዱን ሳምንት ጽሑፌን ከሌላው እንዴት እንደሚለዩት ግራ ይገባኛል። ከኔ በፊት ወይም በኋላ ያስተማሯቸውንስ? ነገሩ ግራ ይገባል። በፕሮጀክተር የሚያስተምሩ መምህራንን ፓወርፖይንት በስልካችን ይዘናል ብለው ደብተር የማይዙት የሌሎች ትምህርት ክፍሎች ተማሪዎችም ሆኑ እኛ የሥነጽሑፍ ተማሪዎች ደብተር አለመያዛቸው ምንም ምክንያታዊ ሆኖ አይታየኝም። መጻፍ የራሱ የሆነ ጠቀሜታ አለው። መምህራን ከፓወርፖይንት ዉጪ የሚያስተምሩት ነገር አለ። መጻፍ የመማር አካል ነው። አንዱን ትምህርት ከሌላው ለይተን ማስታወሻ መያዝ ይገባናል። ትምህርት ምን ዓይነት አጉል አቅጣጫ እየሄደ ነው? የትምህርት ዓላማ አእምሮን ማልማትና ችግርፈቺ ዜጎችን ማፍራት ነው። ሰናይ ተግባር የሚሰሩ ወጣቶችንም መፍጠር አለበት። ለዚህ ደግሞ ትኩረት ሰጥቶ ምንም ሳይሰስቱ መማር ተገቢ ነው። ዘመን አመጣሹ ቴክኖሎጂ በአሳይመንት፣ በንባብ፣ በፈተና፣ በምርምርና በሌሎችም የትምህርት ጉዳዮች እያመጣ ያለውን ችግር ትገምታላችሁ ብዬ አልነካካሁትም። ፈተናው እውነት ሀሰትና ምርጫ ሆኖስ ተማሪዎች ምን ያህል ለማሰብና ቤተመጻሕፍት ገብተው ከፓወርፖይንት በላይ ለማንበብ ይነሳሳሉ?

በማካካሻ (remedial) ፕሮግራም የሚባክነው የአገር ሀብት ሌላው ነው። ተሻለሎ ለማይሻሻል ክህሎት የተማሪዎች ዕድሜና የአገር ሀብት ይባክናል። በትምህርት ዘርፍ ማየት ያለብን በርካታ ጉዳዮች አሉ። 

የከተማ ልጆች በኮምፒውተር እየነተፈኑ የገጠሩ በወረቀት መፈተኑ ያመጣው ኢፍትሃዊነት ዘንድሮ ዩኒቨርስቲዎች ትምህርት ባስጠላቸው የከተማ ወጣቶች ለመሞላታቸው ምክንያት አልሆነ ይሆን?  ኮምፒውተሩ ፈተና የሚሰሩ ሶፍትዌሮች እንዳሉት የተፈተነ ተማሪ ነግሮኛል። እንወያይበት።

የዶክተር መረራ ጉዲናና የዶክተር ዳኛቸው አሰፋ ወግ (2008 ዓ.ም.)

 የዶክተር መረራ ጉዲናና የዶክተር ዳኛቸው አሰፋ ወግ (2008 ዓ.ም.)

ይህ ማስታወሻ የተሻሻለው ነው፡፡ ምክንያቱም የዶክተር ዳኛቸውን ክፍል ከአንድ የጠፋ ፋይሌ ውስጥ ስላገኘሁት ነው፡፡ 

 

ዶክተር ዳኛቸው አሰፋና ዶክተር መረራ ጉዲና ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በመንግስት እንደተባረሩ እናጽናናቸው ብለን አምስት የደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ መምህራን ወደ አዲስ አበባ ሄደን ነበር፡፡ አግኝተናቸዋል፡፡ ጊዜው 2008 ዓ.ም. ነበር፡፡ ዶክተር ዳኛቸውን አሴ ባር አጠገብ አግኝተናቸው አውግተናል፡፡

ከዶክተር መረራ ጋር ያወጋነው ሰፋ ያለ ነበር፡፡ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ አምስተኛ በር ወይም አፍንጮ በር ፊትለፊት ገባ ብሎ በሚገኘው የፓርቲያቸው ቢሮ ለሁላችንም ኮካ ኮላ ጋብዘው በፈገግታ አስተናግደውናል፡፡ እኔ ሁለት ጥያቄዎችን ጠይቄያቸው የነበረ ሲሆን እነዚህም የሚከተሉት ናቸው፡፡ ‹‹ከኦሮሚያ ውጪ ያለው ኢትዮጵያዊ የኔ ታጋይ የሚልዎት ይመስልዎታል?›› የሚል እና ‹‹ኢትዮጵያ ውስጥ የዘር ማጥፋት አደጋ ያሰጋ ይመስልዎታል?›› የሚሉ ነበሩ፡፡

ምላሻቸውም ‹‹ለመድረክ ፓርቲ ጉዳይ አማራ ክልል ሄደን ከሁሉም በፊት መረራን በደንብ አስተናግዱ ነው ያሉት›› የሚል ነበር፡፡  ሁለተኛውን ጥያቄ አስመልክቶ ‹‹ሩዋንዳስ ሁለት ብሔሮች ናቸው፡፡ እዚህ ከተከተሰ ግን እግዚአብሔር ይሁነን›› ብለውኛል፡፡

በሰፊው ካወጉልን ውስጥ ከማስታወሻዬ እንደወረደ እነሆ

‹‹የዚህን ረብሻ ምልክት ባለፈው ምርጫ አይቼ ነበር፡፡ የ15ና የ16 ዓመት የሚሆኑ ልጆች እየተጠቋቆሙ ካድሬውን ይሄ ሆዳም ድምጽ እየሰረቀ ነው ሲሉ ነበር፡፡››

ማንዴላ 27 ዓመታት እኩልነት ሳላገኝ አልፈርምም ብሎ ነው የተከበረው፡፡ አይሆንም የማለት ብርታት ነበረው፡፡

የመከፋፈል ቀዳዳ በያ ትውልድ ጊዜ ነው የጀመረው፡፡ ለጥቅም ሳያስብ ለሐገሩ ታግሏል፡፡

ልዩነቶቹ ሊጠፉ አይችሉም፡፡ ልዩነቶቹ ላይ መነጋገርና መደራደር ነው ያለባችሁ፡፡

አንድ ቡና ቤት፣ ቤተክርስቲያን፣ ሰርግ፣ ለቅሶ የማትሄድበት ጊዜ ነው፡፡ በሁሉም የሚቀበር ሰው እምብዛም ነው፡፡ ዶክተር ዮናስ አድማሱ ሲሞት ግን የኢህአዴግ ባለስልጣን አይቻለሁ፡፡ የመኤሶንና ኦነግ ሰዎችንም አይቻለሁ፡፡ ለመጀመሪያ ጊዜ የድርጅት ግድግዳዎችን አፍርሷል፡፡

ልጆቼን ላሳድግ የሚለው፤ በዚህ ደሃ አገር ፖለቲካ ውስጥ ከገባህ ዩ ጎ ቱ ዘ ስትሪት (የጎዳና ተዳዳሪ ትሆናለህ)፡፡

እያንዳንዱ ሰው የድርሻውን መወጣት አለበት፡፡ ይህች አገር የምትከበር አገር ሆና ማየት አለብን ልንል ይገባናል፡፡ ለአንድ ኮዝ መሰለፍ ዋጋ አለው፡፡

በሰው ህይወት ውስጥ ታላቅ አስተዋጽኦ ያለው  ፖለቲካ ነው፡፡

እኛ ወደ ፖለቲካ ሄደን ሳይሆን ፖለቲካ ወደኛ እየመጣ ነው፡፡

የዘር ማጥፋት ኢንግሪዴንት (ግብዓት) አለ ኢትዮጵያ ውስጥ፡፡

በሰውና እንስሳ መካከል ያለው ድንበር በጣም ትንሽ ነው፡፡ ኦርደር ሲጠፋ ባላንስ ትንሽ ከሳተ ምን እንደሚያድነን አላውቅም፡፡

አሸዋ ሜዳ፣ ዲያስፖራ ሰፈር ነው የምኖረው፡፡

ዘር ማጥፋት ፕሮቮክ ለማድረግ አማራውን ገድለው ለአባቱ ሰጡ በቅርቡ በዩኒቨርሲቲ ውስጥ፡፡

አማራ የሆናችሁ በዚህ በኩል፤ ኦሮሞ በዚህ ተቀመጡ አለ፡፡ ወሰኑን ጥሶ ከሄደ ህዝቡም አይሰማህም፡፡

ልሂቃን አብረው ፖለቲካ መስራት ይህንን ሊከላከል ይችላል፡፡ ዘር ማጥፋትን፡፡

ኢህአፓና መኢሶን ካልሆንክ የፖለቲካ ብልቱ ይጠፋብሃል፡፡

‹‹ፖለቲካ እሳት ነው፡፡ ከቀረብከው ያቃጥልሃል፡፡ ከራኸው ይበርድሃል፡፡›› ይላል ንጉሴ አየለ፡፡

እግር ጥሎት ፖለቲካ ውስጥ የሚገባ በዝቷል፡፡ (በአጋጣሚ፣ ሳይዘጋጅበት፣ ሳያስብበት ማለታቸው ይመስለኛል፡፡)

የዘር ማጥፋት አደጋ ከሩዋንዳም ሊብስ ይችላል፡፡

የቁቤ ትውልድ አንድ አረፍተ ነገር አማርኛ ማንበብ አይችሉም፡፡ ኦኤልኤፍ (OLF) አስተምሯቸዋል፡፡ ኦፒዲኦም (OPDO)፡፡ ፎልስ ናሽናሊዝም፡፡ ሁለት ትላልቅ ቋንቋዎችን ብሔራዊ ቋንቋ ማድረግ ያስፈልጋል፡፡ አንድ ኢትዮጵያዊ ከራሱ ቋንቋ ውጭ ከሁለት አንዱን ቢያውቅ ጥሩ ነው፡፡ ተንቀሳቅሶ ለመስራትም ሆነ ለኢትዮጵያ አንድነትም ይጠቅማል፡፡ ለራሳችን ቅስቀሳ በኦሮምኛ ይናገራሉ ደብረዘይት፣ አዳማ፡፡ እኔ ይህን ሳይ ማይክ እቀማለሁ፡፡ ሦስት ሚሊዮን ወረቀት በአንድ በኩል አማርኛ በሌላ በኩል ኦሮምኛ አድርገን አሰራጭተናል፡፡ ቅስቀሳ ላይ በማይሆን አማርኛ ከምንናገር ብለን ነው ይላሉ፡፡ መግባባት የማይችል ትውልድ ይፈጠራል፡፡ ግእዙም ላቲኑም የራሱ ድክመት አለው፡፡ ባየ ይማምና ጥላሁን ገምታን ቢሮ ጠርቼ አከራክሬያለሁ፡፡ ስረዳው ነገሩ ናሽናሊዝም እንጂ የቋንቋ ችግር አይደለም፡፡ 260 ገጽ የሆነው መጽሐፌ ወደ ኦሮምኛ ሲተረጎም 316 ሆነ፡፡ ወጪውን አስቡት፡፡

ቴክኖሎጂካል ትራንስፎርሜሽን ያላቸው በራሳቸው ቋንቋ የተማሩት ናቸው፡ መልቲሊንጓል ቢሆኑ ጥሩውንም መጥፎውንም እንዲጋሩ ይጠቅማል፡፡

ቤልጅየም ውስጥ ስራ ለማግኘት ሁለቱንም ቋንቋ መቻል አለባቸው፡፡ የቋንቋው ነገር ግን በሆነ ዓመት የራሱን መንገድ ይይዛል፡፡ መልቲ ሊንጓል ኢትዮጵያን መገንባት አለብን፡፡ ናቹራል ስታደረገው ጥሩ ነው፡፡ ጫና ፈጥህ ሲሆን ግን ወደ ሪዚስታንስ ይሄዳል፡፡

የአፄ ኃይለሥላሴ የልጅ ልጅ በዕደማርያም ውጪ አገር በኦሮምኛ ስብሰባ ስናደርግ አክብሮ ከመጀመሪያ እስከመጨረሻ ታደመ፡፡ የጃንሆይ ልጅ ኦሮምኛ መስማት ሲፈልግ ይገርማል፡፡

ከኦሮሞ ዉጪ ሌላው የኔ ታጋይ ይልሃል እንዴ ላልከው ወሎ በ1997 ዓ.ም. ሄጃለሁ፡፡ ባህርደር መድረክን ወክዬ በቅርቡ ሄጃለሁ፡፡ ከሌሎች የተሻለ የኔ መኖር ነው ያስደሰታቸው፡፡ ከሌሎች የኦሮሞ ናሽናሊስቶች እሻላለሁ፡፡

የኛ ትውልድ ኮመን (የጋራ) ፕሮጀክት ነበረው፡፡ ሶሸሊዝምን ይዘን ኢትዮጵያን እናሳድጋለን የሚል ነበር ዓላማችን፡፡ ሁሉም የኢትዮጵያ የፖለቲካ መሪዎች ተማሪዎች ነበሩ፡፡ ፕሮጀክቱ አንድ ቦታ ላይ ቆመ፡፡ ደርግ ያን በቀይ ሽብር አቆመው፡፡ ኢህአፓና መኢሶን ሲታፈኑ ህወሃት መጣ፡፡ የመሃሉ ሲታፈን የዳሮቹ መጡ፡፡ የዳር ፖለቲካው ወደ መሃል መጣ፡፡ የቀኃስን መንግስት ጨምሮ ልዩነትን የሚያሰፉ ስራዎችን ሰርተዋል፡፡

ደጃዝማች ሰለሞን አብርሃ የኢሳያስ አፈወርቂ አጎት በደርግ ከተገደሉት 60ዎቹ አንዱ ነው፡፡

የኦሮሞ ብሔረተኛ ነኝ የሚለው ቆንጆ አማራ ሲያገኝ አማርኛ ከኛ በላይ ይችላል፡፡››

  ማስታወሻ - ዘግይቼ ያገኘሁት ዶክተር ዳኛቸውን የተመለከተውን ማስታወሻ እነሆ፡፡ ያናገርናቸው አሴ ባር ጎን ካለ አንድ ካፌ በረንዳ ላይ ስለነበር ማስታወሻ ለመያዝና ረጅም ወግ ለማውጋት የማያመች ስለነበረ የያዝኩት አጠር ይላል፡፡

 ዶክተር ዳኛቸው ስለኢማኪዩሌ (ሩዋዳዊት ደራሲ) ሲናገሩ ‹‹የቤተሰቧን ብቻ ነው የተረከችው፤ ሌላ ነገር ውስጥ አልገባችም፤ ብትገባ ትሳሳት ነበር፡፡ አተራረኳ ኤግዚስቴንሻል ነው፡፡ ››

አሜን ባሻገር የተባለውን የበዕውቀቱ ስዩምን መጽሐፍ አስመልክቶ ሲናገሩና የጎበና ሐብት፣ የምኒልክ ድህነት ያለውን ሲተቹ የንጉስ ልጅ ርስት የለውም ብለዋል፡፡ ምንሊክ ሐብት አልነበራቸውም ባይ ናቸው፡፡ (በእርግጥ እኔም ባነበብኩት መሰረት ከነገስታት ውስጥ የግል ሀብት ማግራት የጀመሩት አፄ ኃይለሥላሴ ናቸው፡፡The Emperor’s Clothes by Gaitachew Bekele)   

‹‹ራስ ጎበና በሐብት ከአጼ ምንሊክ ይበልጣሉ ይለናል በዕውቀቱ፡፡ ምንሊክ ግን ሐብት አልነበራቸውም፡፡ አገሩ ሁሉ የርሳቸው ነው፡፡›› ይላሉ ዶክተር ዳኛቸው፡፡   

ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ከወጣሁ ወዲህ እተኛለሁ አርፋለሁ፤ ሰራተኛ አለችኝ፤ ጓደኛዬ ‹‹እንዲህ ተመችቶህ አያውቅም›› አለኝ፡፡

የእናንተ ልትጠይቁኝ መምጣት ለኔ የሞራል ካሳ ነው፡፡

እኔን ለመጥራት ደብረብርሃንና ደሴ ዩኒቨርሲቲዎች ፈርተዋል፤ መቀሌና ባህርዳር ዩኒቨርሲዎች  ግን አልፈሩም፡፡

እናንተ መጠየቅ ጀምራችኋል፡፡ ዋሻ ውስጥ ተቀምጦ ከመቆየት እንዴት ነው የምንወጣው ማለት ያስፈልጋል፡፡

በአሁኑ ፖለቲካ ብትመድበኝ አማራ ነኝ፡፡ ተንሳፋፊ ብሔሮችም አሉ፤ እንደነ ካሳ ተክለብርሃን ያሉት፡፡

አበበ ቢቂላና ማሞ ወልዴ ኦሮሞዎች ናቸው፡፡ ሲናገርም፣ ሲራመድም፣ ሲስቅም ኦሮሞ ነው፡፡ ዋሚ ቢራቱም ሁሉም አስደሳች ሰዎች ነበሩ፡፡ (በዕውቀቱ በመጽሐፉ ኦሮሞ ነኝ ማለቱን ለመተቸት ያመጡት ሙግት ነው፡፡)

ለፕሮቴስታንት ስብከት ቢሆን ፍቃድም አያስፈልግም፤ ለፖለቲካ ሲሆን ጋማዬን ይዞኝ ይሄዳል፡፡

 

Both his mother and wife got insane

 

From the IDP kids' diary 

Kindnew Desalew

My name is Kindnew Desalew. I am 12 years old and I am living in the camp for internally displaced people (IDP) in Debre Birhan. My father went to Wollega fleeing the famine in Wollo and lived in Wollega for 39 years. My mother is 35 years old. Our school was near our home. We were sharecroppers. My father goes and comes to Desse town since he has children there too.

I want to be an engineer and make roads and bridges and live in Addis Ababa or elsewhere since my home village of Sire is scary now. I experience nightmares and I see the Shene army coming in my dream. I sleep walk. Wollega is more fertile than this place. We live here without work. We just sit in the camp. I have a friend called Chaltu there in Sire. I think I will not marry her even if I get the chance. In our free time we children in the camp here talk about what we used to eat back home including dokma, about our cattle, football, and how we escaped. We were escorted by the national army when we left our area. My father survived by hiding in a forest, a burial ground and scaring the predators by the sound of an axe. In our area there is a church. There is a school. There are students who are still learning and who completed grade twelve and graduated from university. I have siblings of 11, 8, and two years of age.  My mother and father are not educated. My uncle and cousin are still in Sire since they are comparatively safe because they are members of the local committee. My uncle immigrated from Wama to Sire. 

I know a man called Sisay Asnake who was very rich in our area. He had ninety cattle and three farmers and twelve hectares of land. The Shenes took all of his property and while he was flying away using a bike they stopped him at Dibi Dima Kebele and killed him. Both his mother and wife got insane. His mother left for Wollo and his wife is living in Sire.